
WSPÓLNE DZIEDZICTWO · MEDYCYNA I NAUKA
Historia polsko-amerykańska
Polscy lekarze i naukowcy współtworzyli rozwój medycyny amerykańskiej i światowej ochrony zdrowia. Przedstawiamy wybrane osiągnięcia z zakresu nauk biomedycznych, medycyny klinicznej, zdrowia publicznego i edukacji.
← Przegląd Forum Wybitne postacie polskiej medycyny
Wybrane przykłady polskiego i polsko-amerykańskiego wkładu w rozwój współczesnej medycyny i nauk biomedycznych.
Przekazane obrazy są ilustracjami artystycznymi, a nie fotografiami archiwalnymi ani zweryfikowanymi portretami wymienionych postaci historycznych.

Maria Skłodowska-Curie
Fizyka, chemia i medycyna
1867–1934
Biografia w serwisie NobelPrize.org ↗Urodzona w Warszawie Skłodowska-Curie prowadziła badania nad promieniotwórczością, które doprowadziły do odkrycia polonu i radu. Jej prace pomogły stworzyć podstawy badań nad promieniowaniem, medycyny nuklearnej i nauk biomedycznych.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Urodzona w Warszawie w 1867 roku Maria Skłodowska-Curie stała się jedną z najważniejszych uczonych w historii. Jej wspólne z Pierre’em Curie badania ustanowiły promieniotwórczość ważną dziedziną badań i doprowadziły do odkrycia polonu, nazwanego na cześć Polski, oraz radu. Była pierwszą kobietą uhonorowaną Nagrodą Nobla i pierwszą osobą, która otrzymała dwie Nagrody Nobla. Do dziś pozostaje jedyną osobą nagrodzoną Noblem w dwóch różnych dyscyplinach naukowych: fizyce i chemii. Jej odkrycia pomogły stworzyć podstawy radioterapii onkologicznej, medycyny nuklearnej i współczesnych badań biomedycznych.
Znaczenie globalne
Warszawskie korzenie Skłodowskiej-Curie oraz odkrycia polonu i radu łączą polskie dziedzictwo naukowe z przełomowymi osiągnięciami światowej fizyki i chemii.

Kazimierz Funk
Biochemia i żywienie
1884–1967
Przegląd historyczny w PubMed Central ↗Urodzony w Warszawie biochemik Kazimierz Funk wprowadził w 1912 roku termin „witamina”, badając choroby niedoborowe. Jego prace przyczyniły się do rozwoju nauki o żywieniu jako dziedziny profilaktyki.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Urodzony w Warszawie biochemik Kazimierz Funk, znany na świecie jako Casimir Funk, pomógł stworzyć nowoczesną naukę o żywieniu. W 1912 roku, badając choroby niedoborowe, wprowadził termin „vitamine”, później skrócony do „vitamin”, na określenie niezbędnych substancji odżywczych, których brak może wywoływać choroby. Jego prace pomogły powiązać takie schorzenia jak beri-beri, szkorbut i krzywica z niedoborami żywieniowymi. Później prowadził szeroko zakrojone badania farmaceutyczne i żywieniowe w Stanach Zjednoczonych, przekładając odkrycia biochemiczne na praktyczne działania w zakresie profilaktyki i zdrowia.
Znaczenie globalne
Powszechne dziś pojęcie witamin, kluczowe dla profilaktyki i nauki o żywieniu, wywodzi się bezpośrednio z prac polskiego uczonego.

Ludwik Hirszfeld
Immunologia, grupy krwi i transfuzjologia
1884–1954
Profil instytutu Polskiej Akademii Nauk ↗Badania Hirszfelda pomogły rozwinąć nowoczesną serologię i immunogenetykę. Przyczynił się do rozwoju terminologii grup krwi i transfuzjologii, a podczas II wojny światowej organizował nauczanie medycyny i działania zdrowia publicznego.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Ludwik Hirszfeld był pionierskim polskim lekarzem i naukowcem, którego prace pomogły ukształtować nowoczesną serologię, transfuzjologię i immunogenetykę. Wraz z Emilem von Dungernem wykazał dziedziczenie grup krwi i przyczynił się do ujednolicenia stosowanej do dziś terminologii ABO. Badał również różnice w częstości grup krwi w populacjach i wspierał rozwój służb transfuzjologicznych w Polsce. Podczas II wojny światowej organizował tajne nauczanie medycyny w getcie warszawskim i uczestniczył w działaniach zdrowia publicznego przeciw chorobom zakaźnym. Jego dorobek pozostaje ważny dla transfuzjologii, położnictwa i badań nad zgodnością immunologiczną.
Znaczenie globalne
Współczesna transfuzjologia, położnictwo i immunohematologia korzystają z koncepcji rozwijanych przez Hirszfelda.

Rudolf Weigl
Mikrobiologia i rozwój szczepionek
1883–1957
Centrum Historii Miejskiej we Lwowie ↗Weigl opracował jedną z pierwszych skutecznych szczepionek przeciw tyfusowi plamistemu, hodując drobnoustrój w wszach. Jego prace łączyły mikrobiologię, kontrolę chorób zakaźnych i działania humanitarne.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Rudolf Weigl był polskim biologiem i immunologiem, który opracował jedną z pierwszych skutecznych szczepionek przeciw tyfusowi plamistemu — chorobie, która przez wieki dziesiątkowała armie i ludność cywilną. Opracował metodę namnażania Rickettsia prowazekii w wszach i wykorzystał ją do produkcji szczepionki na dużą skalę. Jego laboratorium we Lwowie zyskało międzynarodową renomę w badaniach nad szczepionkami. Podczas okupacji niemieckiej zatrudnienie w instytucie zapewniało ochronę wielu polskim intelektualistom i członkom ruchu oporu, a szczepionkę potajemnie dostarczano osobom zagrożonym. Kariera Weigla łączyła naukową pomysłowość, wpływ na zdrowie publiczne i odwagę moralną.
Znaczenie globalne
Dorobek Weigla łączy polską innowacyjność naukową ze zwalczaniem chorób zakaźnych, zdrowiem publicznym i działaniami humanitarnymi.

Hilary Koprowski
Wirusologia i profilaktyka polio
1915–2013
Oś czasu historycznej Instytutu Wistar ↗Polski lekarz i wirusolog Koprowski prowadził pionierskie badania nad doustnymi szczepionkami przeciw polio. Później kierował instytutem Wistar w Filadelfii, wspierając rozwój wirusologii, immunologii i badań nad szczepionkami.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Polski lekarz i wirusolog Hilary Koprowski należał do pionierów doustnych szczepień przeciw poliomyelitis. W 1950 roku jako pierwszy podał ludziom skuteczną żywą, atenuowaną doustną szczepionkę przeciw polio, pokazując, że takie uodpornianie jest możliwe — na długo przed tym, gdy stało się ważnym elementem globalnych programów eradykacji. Po rozpoczęciu kariery w Stanach Zjednoczonych kierował filadelfijskim Instytutem Wistar, pomagając przekształcić go w ważny ośrodek wirusologii, immunologii, badań nad szczepionkami i nowotworami. Prowadził również prace nad szczepionkami przeciw wściekliźnie, przeciwciałami monoklonalnymi i eksperymentalnymi metodami leczenia chorób zakaźnych oraz nowotworów.
Znaczenie globalne
Koprowski pokazuje, jak polska wiedza medyczna stała się częścią amerykańskiej instytucji badawczej i przyczyniła się do poprawy zdrowia na świecie.

Albert Bruce Sabin
Wirusologia i globalne zwalczanie polio
1906–1993
Biografia w Sabin Vaccine Institute ↗Urodzony w Białymstoku Sabin prowadził badania nad poliowirusem, które wsparły rozwój żywej doustnej szczepionki przeciw polio, ważnego narzędzia światowej walki z tą chorobą.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Albert Bruce Sabin urodził się w Białymstoku w 1906 roku, a jako nastolatek wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Jego badania wykazały, że poliowirus początkowo namnaża się w przewodzie pokarmowym, co wsparło rozwój żywej szczepionki doustnej wywołującej silną odporność jelitową. Doustna szczepionka Sabina stała się jednym z głównych narzędzi wykorzystywanych na świecie do opanowania i niemal całkowitego wyeliminowania poliomyelitis. Podczas II wojny światowej Sabin służył w Radzie Epidemiologicznej Armii USA, badając choroby zakaźne dotykające żołnierzy. Później prowadził badania w National Cancer Institute i nadal wspierał globalne szczepienia.
Znaczenie globalne
Sabin stał się jedną z kluczowych postaci jednego z największych osiągnięć zdrowia publicznego XX wieku: globalnego opanowania poliomyelitis.

Maria Siemionow
Chirurgia transplantacyjna i medycyna rekonstrukcyjna
ur. 1957
Profil University of Illinois College of Medicine ↗Wykształcona na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu Siemionow została cenioną w USA chirurg i badaczką transplantologii. W Cleveland Clinic kierowała zespołem, który w 2008 roku przeprowadził pierwszy w USA niemal całkowity przeszczep twarzy.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Maria Siemionow, wykształcona na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu, została cenioną na świecie chirurg transplantolog i badaczką w Stanach Zjednoczonych. W Cleveland Clinic kierowała zespołem, który w grudniu 2008 roku przeprowadził pierwszy w USA niemal całkowity przeszczep twarzy. Trwająca 22 godziny operacja obejmowała przeszczep wielu rodzajów tkanek, w tym skóry, mięśni, nerwów, kości i naczyń krwionośnych. Była przełomem w transplantacji złożonych kompozytów tkankowych, mikrochirurgii, immunologii i medycynie rekonstrukcyjnej. Jej późniejsze badania koncentrują się na regeneracji nerwów, tolerancji immunologicznej i terapiach komórkowych złożonych chorób, w tym dystrofii mięśniowej Duchenne’a.
Znaczenie globalne
Siemionow łączy polskie wykształcenie medyczne z jedną z najbardziej wymagających technicznie innowacji współczesnej chirurgii amerykańskiej.

Jan Mikulicz-Radecki
Nowoczesna chirurgia i endoskopia
1850–1905
Przegląd historyczny w PubMed Central ↗Mikulicz-Radecki rozwijał aseptykę, chirurgię przewodu pokarmowego, endoskopię, narzędzia chirurgiczne i organizację sali operacyjnej, współtworząc nowoczesną chirurgię.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Jan Mikulicz-Radecki był jednym z najbardziej innowacyjnych chirurgów końca XIX wieku i ważną postacią modernizacji medycyny operacyjnej. Jego prace rozwinęły antyseptykę i aseptykę, chirurgię przewodu pokarmowego, endoskopię, instrumentarium chirurgiczne i organizację sali operacyjnej. Projektował wczesne ezofagoskopy i gastroskopy oraz należał do pionierów endoskopowego badania górnego odcinka przewodu pokarmowego. Wprowadzał i doskonalił techniki zwiększające bezpieczeństwo i skuteczność operacji jamy brzusznej. Jego nazwisko pozostaje związane m.in. z plastyką odźwiernika Heineke–Mikulicza i chorobą Mikulicza.
Znaczenie globalne
Mikulicz pomógł przekształcić chirurgię z niebezpiecznego rzemiosła w nowoczesną, naukową i zdyscyplinowaną technicznie dziedzinę.

Józef Babiński
Neurologia
1857–1932
Biografia Francuskiej Narodowej Akademii Medycznej ↗Urodzony w Paryżu w rodzinie polskich emigrantów Babiński stał się jedną z najważniejszych postaci neurologii klinicznej. Objaw Babińskiego pozostaje powszechnie stosowanym elementem badania neurologicznego.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Józef François Félix Babiński, urodzony w Paryżu w rodzinie polskich emigrantów, stał się jedną z najważniejszych postaci nowoczesnej neurologii klinicznej. Jego nazwisko na trwałe wiąże się z objawem Babińskiego — nieprawidłową reakcją podeszwową wskazującą na zaburzenie czynności układu korowo-rdzeniowego. Opisany pod koniec XIX wieku objaw pozostaje jednym z najczęściej nauczanych i badanych elementów badania neurologicznego. Babiński przyczynił się także do badań nad chorobami móżdżku, odruchami, histerią i lokalizacją neurologiczną. Jego kariera ukazuje zasięg intelektualny polskiej diaspory oraz jej wkład w medycynę europejską i światową.
Znaczenie globalne
Objaw kliniczny opisany przez lekarza polskiego pochodzenia pozostaje fundamentalnym elementem badania neurologicznego na całym świecie.

Andrew V. Schally
Neuroendokrynologia
1926–2024
Biografia w serwisie NobelPrize.org ↗Urodzony w Wilnie jako Andrzej Schally, Schally prowadził znaczną część kariery naukowej w USA. Badania nad hormonami podwzgórza przyniosły mu w 1977 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Andrew Viktor Schally, urodzony jako Andrzej Schally w przedwojennym Wilnie, stał się jednym z czołowych neuroendokrynologów świata i znaczną część kariery naukowej spędził w Stanach Zjednoczonych. Jego badania pomogły wyjaśnić, jak podwzgórze reguluje pracę przysadki za pośrednictwem hormonów uwalniających, zmieniając rozumienie fizjologii endokrynologicznej. W 1977 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za odkrycia dotyczące produkcji hormonów peptydowych w mózgu. Późniejsze badania przyczyniły się do opracowania strategii leczenia nowotworów hormonozależnych. Znaczna część jego kariery była związana z systemem badawczym Departamentu Spraw Weteranów USA.
Znaczenie globalne
Schally jest wybitnym przykładem polskiego talentu naukowego, który wniósł bezpośredni wkład w amerykańskie federalne badania biomedyczne i odkrycia uhonorowane Noblem.

Tadeusz Reichstein
Chemia, witamina C i kortykosteroidy
1897–1996
Biografia w serwisie NobelPrize.org ↗Urodzony w Polsce chemik Reichstein opracował wydajną metodę syntezy witaminy C i prowadził ważne badania nad hormonami kory nadnerczy. W 1950 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Urodzony w Polsce chemik Tadeusz Reichstein zmienił zarówno chemię przemysłową, jak i medycynę kliniczną. Opracował wydajną metodę syntezy witaminy C i prowadził fundamentalne badania nad hormonami kory nadnerczy. W 1950 roku wspólnie z Edwardem Kendallem i Philipem Henchem otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za odkrycia dotyczące hormonów kory nadnerczy, ich budowy i działania biologicznego. Odkrycia te stworzyły naukowe podstawy terapii kortykosteroidami, niezbędnej w leczeniu stanów zapalnych, chorób autoimmunologicznych i alergicznych oraz w transplantologii. Prace Reichsteina połączyły chemię, farmakologię i medycynę.
Znaczenie globalne
Jego badania pomogły stworzyć podstawy terapeutycznego zastosowania kortykosteroidów, wykorzystywanych w niemal każdej głównej specjalności klinicznej.

Zbigniew Religa
Kardiochirurgia i transplantologia
1938–2009
Profil Śląskiego Uniwersytetu Medycznego ↗Religa był pionierem transplantacji serca i rozwoju zaawansowanych programów kardiochirurgicznych w Polsce.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Profesor Zbigniew Religa stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci współczesnej polskiej kardiochirurgii. W 1985 roku wraz z zespołem przeprowadził w Zabrzu pierwszy udany przeszczep serca w Polsce, przyczyniając się do rozwoju transplantacji serca jako praktyki klinicznej w kraju. Tworzył i kierował ośrodkami kardiochirurgii i transplantologii, kształcił kolejne pokolenia chirurgów oraz upowszechniał wiedzę o transplantacji i medycynie sercowo-naczyniowej. Pełnił również funkcje publiczne, w tym ministra zdrowia, pozostając związany z rozwojem zaawansowanej opieki kardiochirurgicznej w Polsce.
Znaczenie globalne
Religa symbolizuje przemianę Polski w zaawansowany ośrodek złożonej kardiochirurgii, transplantologii i innowacji klinicznej.

Wacław Szybalski
Biologia molekularna i genetyka
1921–2020
Źródło: University of Wisconsin–Madison ↗Prace Szybalskiego łączyły genetykę, biotechnologię i trwałą polsko-amerykańską wymianę naukową.
Czytaj więcej
Osiągnięcia
Urodzony w Polsce biolog molekularny Wacław Szybalski zbudował znaczną część swojej kariery naukowej na University of Wisconsin–Madison. Jego badania wniosły wkład w genetykę molekularną, regulację genów, manipulację DNA, oporność na antybiotyki oraz metody eksperymentalne, które współtworzyły nowoczesną biologię molekularną. Jego laboratorium badało mechanizmy ekspresji genów i rozwijało techniki zapowiadające późniejszy postęp inżynierii genetycznej i biologii syntetycznej. Odegrał również ważną rolę w międzynarodowej wymianie naukowej i przez całą karierę w USA utrzymywał silne więzi z polską nauką, będąc wyrazistym przykładem trwałej współpracy polsko-amerykańskiej.
Znaczenie globalne
Szybalski tworzy intelektualny pomost między klasyczną genetyką a współczesną biotechnologią, medycyną genomiczną i biologią syntetyczną.
Przeczytaj stronę źródłową Polish American Medical Society DMV ↗